DOKUMENTACIJA BOSNA I HERCEGOVINA ‘92-95

Ubijanje Srba u Srpskom Brodu

Ovaj odlomak iz rukopisa Milivoja Ivaniševića o stradanju Srba u Bosni, koji će biti objavljen ovog leta, jedan je od dokaza da su prve žrtve u Bosni još i pre zvaničnog početka rata 6. aprila 1992. godine bili – Srbi. Masakar u Sijekovcu kod Bosanskog Broda (kasnije Srpski Brod) 26. marta 1992. godine u bosanskoj javnosti eufemistički je nazvan "tragedijom" da bi se zataškala prava dimenzija ovog zločina

Srpski Brod

Gradsko naselje i opštinski centar (Hrvata 4097, muslimana 2284, Srba 4409, jugoslovena 2711, ostalih 544) zaposele su 3. marta 1992. hrvatsko-muslimanske jedinice 108. brigade Zbora narodne garde (ZNG) iz Republike Hrvatske u saradnji i uz pomoć lokalnih paravojnih formacija. To je bio prvi akt zaposedanja teritorije i otvorene agresije Republike Hrvatske i njenih oružanih jedinica prema BiH i SFRJ.

Sam grad, kao i mnoga sela ove opštine, prvenstveno ona u kojima žive pripadnici srpskog naroda, od tog dana su okupirani, a meštani izloženi svakodnevnom maltretiranju, pljački i ubistvima. U razdoblju do oslobađanja ove opštine 7. oktobra 1992. u gradu je, najčešće na veoma svirep način i u vlastitim kućama i stanovima, ubijeno više desetina lica srpske nacionalnosti. Ostali Srbi su pozatvarani i sprovedeni u logore, od kojih su mnogi bili na teritoriji R. Hrvatske.

I u logorima za Srbe, kako onim u BiH, tako i u onim u R. Hrvatskoj, ubijeno više desetina lica iz Broda i okolnih sela. I samo gradsko naselje je bilo pretvoreno u logor i Srbi nisu imali pravo odlaska sa tog područja. (U to vreme na mostu preko reke Save između Bosanskog i Slavonskog Broda bilo je okačeno upozorenje po kome je Srbima i psima bio zabranjen prelaz.) Sudbinu svojih vernika delile su i srpske pravoslavne bogomolje.

Porušeno je srpsko pravoslavno groblje. Minirana je i do temelja razorena crkva "Presvete Bogorodice" podignuta 1890. Opljačkan i granatama oštećen Parohijski dom. Razoreni i ostali spomenici: Spomen kosturnica žrtava fašističkog terora iz Drugog svetskog rata takođe razorena; miniran Spomenik ubijenim Jevrejima u Tuleku; spomenik narodnom heroju Dragi Vidoševiću - miniran; spomenik u Mahali pored reke Save, takođe žrtvama fašizma-miniran; spomen bista Frica Pavlika u Srednjoškolskom centru - miniran.

Oponašajući nekadašnje ustaške pohode uništavana su sva antifašistička obeležja, odnosno obeležja nemačkih, hrvatskih i muslimanskih zločina u prošlom ratu za vreme vladavine NDH nad srpskim narodom ovog kraja. Egzekucije nad Srbima Broda počele su 25. marta 1992. u ranim jutarnjim časovima kada su brutalno, bez neposrednog povoda, ubijena tri lica srpske nacionalnosti.

Njihova kuća razorena i zapaljena. Zločin izvršila grupa hrvatskih ekstremista, članova Hrvatske demokratske zajednice (HDZ), i time, u dobroj meri, najavili naredne događaje i period nastupajučeg prvenstveno hrvatskog, ali i muslimanskog, terora nad srpskim narodom u Brodu i ovom delu bosanske Posavine.

Žrtve: 1) Andrija (Petar) Martić, 1935; njegov sin 2) Momir (Andrija) Martić, 1961. i 3) Duško (Milan) Dujanić, 1967. Tom prilikom teško su povređeni Momirova supruga Merima (dev. Kondžić) i Branko Dujanić.

Sijekovac

Sijekovac (muslimana 597 lica, Hrvata 364, Srba 311, Jugoslovena 240 i ostalih 35) selo u opštini Srpski Brod. Napad paravojnih jedinica na srpske civile ovog sela izvršen 26. marta 1992. Tada su još uvek ova opština, kao i Republika Bosna i Hercegovina bili deo Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, a prodor hrvatskih oružanih formacija u Sijekovac predstavljao je akt otvorene agresije na Bosnu i Hercegovinu i Socijalističku Federativnu Republiku Jugoslaviju secesijom izdvojene, novostvorene države Republike Hrvatske. Takav zločin u Bosni i Hercegovini nije zabeležen od nekada stravičnih ustaških pohoda, i pohoda po zločinima poznate SS Handžar divizije, tokom Drugog svetskog rata i njihovih pokolja, pljački i paljevina po srpskim selima Posavine. Prilikom napada 26. marta 1992. ubijeno je devet meštana srpske nacionalnosti sela Sijekovac. Srpska pravoslavna crkva Svete Ognjene Marije porušena u Drugom svetskom ratu od muslimana i Hrvata ovog kraja, obnovljena tek 1970. ponovo je razorena od potomaka ustaša iz prethodnog rata.

Žrtve: 1) Jovan (Vaso) Zečević, 1920. i njegova tri sina: 2) Milan (Jovan) Zečević, 1950; 3) Petar (Jovan) Zečević, 1953. i 4) Vaso (Jovan) Zečević, 1958; 5) Luka (Ilija) Milošević, 1943. i njegovi sinovi 6) Željko (Luka) Milošević, 1968. i 7) Dragan (Luka) Milošević, 1974; 8) Mirko (Vido) Radanović-Mrkulja, 1965. i 9) Sreto (Mihajlo) Trivić, 1927.

Srpski Brod

Urbani deo grada. U opštem i bezočnom pohodu na stanovnike srpske nacionalnosti: njihovom otpuštanju sa posla, blokadi saobraćajnica i zabrani slobodnog kretanja, pretresima stanova i, pritom, pljački lične imovine, ucenama, hapšenjima, proterivanjima u tek osnovane razne "sabirne centre" i logore, sve češće dolazi i do javnog fizičkog zlostavljanja i ubistava. To se dogodilo i 4. aprila 1992. kada su bez ikakvog povoda u gradu ubijena četiri lica srpske nacionalnosti. Jedini razlog za ovaj zločin bio je nacionalna osnova. U gradu je opljačkana i do temelja razorena srpska pravoslavna crkva Pokrov Presvete Bogorodice iz 1890. godine i parohijski doma.

Žrtve: 1) Duško (Andrija) Milošević, 1972; 2) Ivica (Janko) Škvarc, 1971; 3) Nedeljko (Nedo) Jugović, 1944. i njegov sin 4) Dragan (Nedeljko) Jugović, 1972.

Kričanovo

Pretežno hrvatsko selo u opštini Srpski Brod sa malim brojem pripadnika drugih naroda (Hrvata 900, muslimana 8, Srba 45 i Jugoslovena 48). Zločin se dogodio 5. maja 1992. kada je u srpskom delu sela i u kući Žarka Tomičevića, koji je sticajem okolnosti bio otsutan, masakrirano više lica ovog srpskog domaćinstva. Prepad na njihovu kuću i imanje izvršili pripadnici lokalnih hrvatskih i muslimanskih oružanih jedinica iz sastava Armije BiH i Hrvatskog vijeća obrane. Tom prilikom su pred kućom u dvorištu hladnim oružjem, uglavnom noževima, poubijani svi članovi porodice Tomičević koji su se zatekli u kući. Imovina opljačkana i uništena.

Žrtve: 1) Darinka (Vido) Tomičević, 1941; 2) Ruža (Dušan) Tomičević, 1932; 3) Nedeljko (Savo) Tomičević, 1935; 4) Dragutin (Spasoje) Tomičević, 1934; 5) Marko (Trivo) Tomičević, 1931.

Poloj

Naselje u opštini Srpski Brod u kome su meštani srpske nacionalnosti izloženi nezapamčenom pokolju 8-12. maja 1992. Napad i pokolj izvršile muslimansko-hrvatske formacije Armije BiH regrutovane na područjima bosanske i hrvatske Posavine.
Najviše stradalnika živote izgubili u vlastitim kućama, a mnogi ubijeni meštani spaljeni sa svojim kućama ili bačeni u bunare iz kojih su izvađeni tela po povratku Srba u selo. Reč je uglavnom o starijim osobama oba pola koje, usled bolesti ili starosti, nisu hteli ili nisu mogli da blagovremeno napuste svoje kuće. Posle pokolja pripadnici Armije BiH i njihova pratnja, deca, žene i starci iz okolnih muslimanskih i hrvatskih sela, opljačkali i razorili imovinu svojih žrtava. Narednih pet meseci, sve do 7.oktobra 1992. ovo selo i područje bili su pod okupacijom i nedostupni srpskom stanovništvu.

Žrtve: 1) Ljubo (Damjan) Gojković, 1928; 2) Smiljana (Sretko) Gojković, 1947; 3) Dragica (Ilija) Ivanović, 1932; 4) Jelica (Pero) Ivanović; 5) Toda (Adam) Kalabić, 1921; 6) Slavko (Simo) Kalabić, 1917; 7) Jelka Petrović, 1913; 8) Simeuna (Vasilije) Petrović, 1913; 9) Petar (Đorđe) Petrović, 1912.

Zborište

Selo u opštini Srpski Brod (Srba 608, Hrvata 145, jugoslovena 65, ostalih 32) napadnuto 9. maja 1992. Glavni udari usmereni na srpski deo sela i srpsko stanovništvo. Napad izvršile naoružane formacije Armije BiH formirane dobrim delom u Hrvatskoj i u hrvatskim i muslimanskim naseljima ovog dela bosanske Posavine. Po srpskim procenama reč je o širem planu koji je imao za cilj izgon i uništavanje srpskih naselja opštine Bosanski Brod. Posebno iznenađenje kod srpskog stanovništva predstavljala je surovost koju su ispoljili njihovi nekadašnji susedi. Pored znatnih ljudskih žrtava, povređenih i ubijenih, selu je naneta i ogromna materijalna šteta.
Razorena je srpska pravoslavna crkva i spomenik srpskim žrtvama ranijih hrvatskih zločina iz vremena Drugog svetskog rata. Sve što je moglo da se odnese opljačkano je i odneto, a kuće i ostala nepokretna imovina razoreni i popaljeni.

Žrtve: 1) Nedeljko (Simeun) Kruškonjić, 1925; 2) Andrija (Luka) Ćirić, 1943; 3) Stana (Rade) Ćirić, 1920; 4) Marija (Stevo) Ćirić, 1920; 5) Mara Kovačević; 6) Nedeljko (Savo) Milošević.

Liješće

Najveće srpsko selo u opštini Srpski Brod (Srba 1889, Hrvata 15, muslimana 3, jugoslovena 113, ostalih 10) napadnuto i okupirano 11. maja 1992. od strane veoma brojnih snaga Armije BiH, regrutovanih iz hrvatskih i muslimanskih naselja brodske i okolnih opština u republikama Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini. U razdoblju okupacije na veoma različite načine: vatrenim oružjem, nožem, spaljivanjem ili tupim predmetima, ubijeno više lica srpske nacionalnosti ovog sela. Većina žrtava stradala u svojim kućama i na svojim imanjima.

Mnogi od onih koji su pohvatani odvedeni su u logore i tamo stradali. Po osvajanju sela razorena srpska pravoslavna crkva "Silazak Svetog Duha" iz 1869, a Parohijski dom miniran i spaljen. Razoren i spomenik podignut žrtvama hrvatskih ustaša i njihovog terora iz Drugog svetskog rata. Srpska lična imovina, pokretna i nepokretna, kao i rezerve hrane i stočni fond, opljačkani, razoreni i spaljeni. Isto učinjeno i sa objektima društvenog standarda u selu. Izbegli i preživeli Srbi zaštitu potražili na područjima pod kontrolom vojnih i civilnih vlasti Republike Srpske.

Žrtve: 1) Jovan (Dragoljub) Grabovac, 1943; 2) Bogoljub (Luka) Ivanović, 1907; 3) Petar (Marko) Ivanović, 1919; 4) Nedeljko (Milan) Mitrić, 1953; 5) Željko (Uroš) Mitrić; 6) Anđa (Žarko) Pejčić, 1937; 7) Teodor (Tomo) Pejčić, 1930; 8) Stoja (Stevo) Srijemac, 1913; 9) Draginja (Žarko) Šukurma, 1945; 10) Đuka (Luka) Jaćimović, 1914; 11) Milica (Pejo) Kostić, 1957; 12) Nikolija (Aleksa ) Kuzmanović, 1907; 13) Stanoje (Gligor) Maslić, 1932; 14) Gligor (Đoko) Teodosić, 1926; 15) Joka (Lazo) Topić, 1921; 16) Veljko (Zaharije) Srijemac, 1933; 17) Petra (Zaharije) Srijemac, 1930. Pored navedenih u selu je stradao još izvestan broj lica koje, možda neopravdano, ne pominjemo jer vreme njihovog stradanja još nije utvrđeno.

Vrela

Selo u opštini Srpski Brod (Donja Vrela: Srba 234, Hrvata 350, muslimana 2, jugoslovena 37, ostalih 13; Gornja Vrela: Srba 179, Hrvata 135) napadnuto 12. maja 1992. Napad izvršili isključivo na srpske delove sela pripadnici Armije BiH regrutovani sa teritorije ove i susednih opština. Mnoge žrtve, lica srpske nacionalnosti, život izgubile na veoma surov način od noža i od udaraca tupim predmetima. Jednoj od žrtava odsečena glava i pronađena 40 metara od tela.

Po osvajanju sela pripadnici Armije BiH izvršili raciju srpskih civila oba pola i potom ih deportovali u već ranije osnovane logore. Ista je sudbina zadesila i povređene i ranjene meštane. Njihova pokretna imovina, hrana, prevozna i radna sredstva, kao i veoma bogat stočni fond, opljačkani i postali vlasništvo napadača. Nepokretna imovina spaljena i razorena. U Gornjim Vrelima uništena srpska pravoslavna crkva Ognjena Marija, podignuta 1939.

Žrtve: 1) Mile (Bogdan) Lazić, 1944; 2) Milorad (Cvijetko) Lazić, 1941; 3) Bosiljka Vujić, 1922; 4) Željko (Lazar) Duronjić, 1973; 5) Spasoje (Savo) Duronjić; 6) Jovan (Tode) Đukić; 7) Milojka (Božo) Lazukić, 1969.

Gornji i Donji Klakar

Pretežno srpska sela u opštini Srpski Brod, Gornji Klakar (Srba 658, Hrvata 45) i Donji Klakar (Srba 551, Hrvata 14) izložena napadu i višednevnoj okupaciji 13. maja 1992. hrvatsko-muslimanskih oružanih formacija iz ove i susednih opština svrstanih u Armiju BiH. Tom prilikom ubijeno na veoma surov, gotovo bestijalan, način više lica srpske nacionalnosti, a pohvatani meštani zatvoreni i odvedeni u logore. Ostala, preživela, lica srpske nacionalnosti, koja su uspela da blagovremeno napuste Gornji i Donji Klakar, našla se u tuđini i izbeglištvu na teritoriji RS i SRJ.

Sva zatečena srpska imovina, rezerve hrane, poljoprivredna mehanizacija i veoma bogat stočni fond opljačkani, preneti u muslimanska i hrvatska sela, a stambene i poslovne zgrade, kao i ostala nepokretna imovina pretvorena u zgarišta i razorena. U Donjem Klalaru razorena srpska pravoslavna crkva Svetih vračeva Kozme i Damjana, a spaljen i srpski svetosavski dom.

Žrtve: 1) Petra (Jovo) Vasić-Petrija, 1930; 2) Branko (Stojko) Vasić, 1923; 3) Dragomir (Lazo) Pajić, 1930; 4) Ljelja (Todor) Pajić, 1907; 5) Gligor (Savo) Bardak, 1930; 6) Stjepan (Stanko) Gligorević, 1930. Pored navedenih pronađeno je još šest masakriranih civila, ali iz formalnog razloga nije utvrđeno da su stradali navedenog dana i zato ne navodimo njihova imena.

Vinska

Selo u opštini Srpski Brod, u kome su Srbi činili dominantnu većinu (Srba 516, Hrvata 23), napadnuto 13. maja 1992. od istih oružanih formacija Armije BiH koje su izvršile napade i na ostala srpska naselja ove opštine. Tog i naredna dva dana u selu na svirep način ubijene i spaljene tri starije muške osobe srpske nacionalnosti. Pohvatani meštani proterani u logore u kojima su izloženi svim oblicima zlostavljanja, a mnogi potom stradali.

Granatirana, razorena, opljačkana i oskrnavljena srpska pravoslavna crkva Rođenje Presvete Bogorodice, a Parohijski dom takođe opljačkan i spaljen. Razoren spomenik NOB podignut palim lokalnim antifašističkim borcima i žrtvama ustaškog terora, uglavnom licima srpske nacionalnosti, stradalim u vreme Drugog svetskog rata. Sva srpska lična imovina i bogat stočni fond opljačkani, a ostalo spaljeno i razoreno.

Žrtve: 1) Boško (Luka) Marković, 1923; 2) Branko (Luka) Jovičić, 1929; 3) Rajko (Aleksa) Jovičić, 1934.

Srpski Brod

Gradsko naselje. Za vreme višemesečne hrvatsko-muslimanske okupacije Srpskog Broda izvršena su mnoga ubistva pojedinaca i bračnih parova srpske nacionalnosti. Prema raspoloživoj dokumentaciji u gradu je u toku trajanja ove okupacije ubijeno preko sto lica, civila, srpske nacionalnosti.

Ubistva su organizovali i izvršili, po nečijem nalogu ili samovoljno, isključivo pripadnici vojnih i policijskih vlasti. Jedan od takvih zločina, čini svirepo i podmuklo ubistvo porodice Mačinka Branka, izvršeno 1. juna 1992. godine u njihovom stanu u ulici Maršala Tita broj 117.

Žrtve: 1) Mileva (Risto) Mačinko, 1926; 2) Branko (Marko) Mačinko, 1922. i njihov sin 3) Slavko (Branko) Mačinko, 1957.

Srpski Brod

Tokom okupacije ovog grada koja je trajala do 7. oktobra 1992. izvršeno bezbroj pojedinačnih i kolektivnih, tajnih i javnih, egzekucija nad licima srpske nacionalnosti. Jedan od brojnih slučajeva ubistva više srpskih civila dogodio se i 17. avgusta 1992. kada su u vlastitom stanu svirepo i hladnim oružjem ubijeni članovi jedne od mnogih srpskih porodica. Masakr nad tim nedužnim, uglavnom starijim, civilnim osobama izvršili pripadnici Armije BiH. Po izvršenim ubistvima imovinu opljačkali, a stan demolirali.

Žrtve: 1) Branko (Pejo) Bardak-Čiča, 1924; 2) Dušanka (Uroš) Bardak, 1938. i njena majka 3) Gospava Stakić, 1915.