Uvodnik Plamen koji je zapalio Kosmet

Piše Mira Beham

Martovskih dana godine 2004. bili smo svedoci još jedne tragedije koja je zadesila Srbe na prostorima bivše Jugoslavije u ne znam koliko zadnjih decenija, a koja je nas – udaljene svedoke - ispunila osećanjima tuge, bola, zaprepašćenja, gneva, straha i nemoći. Kako je tek bilo onima koji su napadnuti, prebijeni, ubijeni, onima čije kuće su zapaljene i razorene, onima koji su bežali od plamena mržnje albanskog moba da bi spasili goli život?! Kako je bilo deci, koja i pre ovog pogroma u getima nisu smela da se udalje od domova više od 50 metera, kako je bilo starcima koji uporno nisu hteli da napuštaju ognjišta, jer bi time napustili svoje živote i sećanja, a druga nemaju, kako je bilo monahinjama i monasima koji su, svakodnevno strepeći od napada, čuvali vekovne pravoslavne hramove u bodljikavim žicama i uz pomoć tenkova stranih trupa, koje na kraju nisu bile nikakva zaštita?! Kako je bilo njima svima?!

Ne, mi udaljeni posmatrači događaja ne možemo ni da zamislimo kako pakao izgleda iznutra. Nama ostaje – ako je to uopšte moguće – da delimo bol sa onima koji su izgubili sve, ali i sa onima koji još nisu bili meta pogroma, pa ostali u getima, živeći u neizvesnosti sopstvene sudbine, čekajući sledeću "Vartolomejsku noć" ili nešto slično. Nama ostaje da pružamo materijalnu, psihološku i duhovnu pomoć stradalima i ugroženima, da ih ne ostavimo same. Ali mi, koji smo "samo" posredno pogođeni zbivanjima na Kosovu i Metohiji i koji živimo u bezbednim sredinama imamo i druge mogućnosti, da ne kažem – obaveze, da delujemo, i to pribrano i odgovorno.

Poznati austrijski pisac Peter Handke je jednom primetio kako su protivnici Srba u proteklim ratovima pomoću stranih agencija za odnose sa javnošću, moćnih PR-firmi, uspeli sopstvene političke i vojne interese da nametnu Zapadu. Oni su, zahvaljujući tim agencijama, mogli da prodru u savremenu strukturu zapadnog jezika i zapadnog načina razmišljnja. Nasuprot tome Srbi su argumentovali u vekovnim istorijskim i mitološkim kontekstima koje takoreći niko na Zapadu nije bi u stanju da razume. Čak su se mnogi dobronamerni mirovni pregovarači i političari pitali kakve veze ima bitka na Kosovu iz 1389. godine sa, na primer, pitanjem Krajine iz 1991. godine ili istovremeno nastalom krizom u Bosni i Hercegovini.

Može se reći, naravno, da svaki narod ima pravo na svoju istoriju i duhovnu tradiciju i ima pravo da je brani. To konačno rade i muslimani ne samo arapskog sveta, pa i Kinezi ili druga društva Istoka. Međutim, ako se uzme u obzir današnji svetski poredak i činjenica da Srbi, ipak, nemaju brojnu i političku moć Kineza, onda treba naći najpametniju taktiku i strategiju za ostvaranje svojih interesa. Nova Vlada Srbije je u poslednjoj krizi pokazala dosta mudrosti, pribranosti i odgovornosti. Ali, reakcije zapadnih političara i medija, koji su najčešće okvalifikovali pogrom na Kosovu kao "etničke sukobe" bez imenovanja počinioca i žrtve, pokazuju da treba još dosta toga da se uradi na svim nivoima da bi "međunarodna zajednica" činjenično stanje nazvala pravim imenom i u skladu s time delovala.

U tom kontekstu postoji neverovatan propust i srpske javnosti i domaćih političara u faktografskoj argumentaciji koja bi trebala da ide Srbima u prilog. Kada su 17. marta počele da gore srpske kuće, crkve i manastiri na Kosovu niko se nije setio da je u noći između 15. i 16. marta 1981. podmetnut požar u Pećkoj patriaršiji u kome su do temelja izgorele osam vekova stare zgrade konaka i rezidencije srpskih patrijaraha i arhiepiskopa – arhitektonski i umetnički među najvrednijim u srpskoj kulturnoj baštini. Niko se nije setio da je mart te ne toliko davne 1981. godine sa masovnim demonstracijama Albanca na Kosovu bio ključan preokret u istoriji bivše Jugoslavije, koji su isti Albanci dvadeset godina kasnije, dakle 11. marta 2001, u Prištini i širom Kosova obeležili velikim slavljem kao početak onoga što se završilo borbom OVK i NATO-bombardovanjem Srbije i Crne Gore i što će se završiti priznanjem nezavisnosti Kosova. Niko se nije setio da ukaže na činjenicu da je mart 1981, a ne takozvani povratak srpskog nacionalizma koji je bio samo posledica tih i sledećih događaja, predstavljao pravi početak rušenja jedne države. Požar u Pećkoj patrijaršiji 1981. je bio plamen koji je zapalio Kosovo i Jugoslaviju. Kakav argument, i kakav propust!